।।श्रीमते निगमान्तवेदान्तदेशिकाय नमः।।
।।श्रीमते निगमान्तवेदान्तदेशिकाय नमः।।
प्रतिष्ठां सर्वचित्राणां प्रपद्ये मणिपादुकाम् । विचित्रजगदाधारो विष्णुर्यत्र प्रतिष्ठितः ॥1।।
–पादुकासहस्रं, श्रीवेदान्तदेशिक-चित्रपद्धति:
पदविभाग:
--------------
प्रतिष्ठाम्, सर्वचित्राणाम्, प्रपद्ये, मणि-पादुकाम्, विचित्र-जगद्-आधारः, विष्णुः, यत्र, प्रतिष्ठितः ।
प्रतिपदार्थः
-------------
सर्वचित्राणाम् – सकलानां चित्राणाम्,
प्रतिष्ठाम् – विषयभूताम्,
मणिपादुकाम् – श्रीरङ्गनाथस्य मणिखचितां पादुकाम्,
प्रपद्ये – उपायत्वेन आश्रये ,
यत्र - यस्यां पादुकायाम्,
विचित्र-जगद्-आधारः – आश्चर्यावहस्य जगतः आधारभूतः,
विष्णुः – सर्वव्यापी रङ्गनाथः,
प्रतिष्ठितः – सर्वदा निरपायः अवस्थितः ।
तात्पर्यम्
-----------
श्रीरङ्गनाथस्य मणिखचिता पादुका तस्य अनेकेषाम् आश्चर्यजनकानां विचित्रचेष्टितानाम् आधारः/प्रतिष्ठा अस्ति ।
रामावतारे अश्मायितायाः अहल्यायाः शापविमोचनम्, कृष्णावतारे द्रोणपुत्रस्य अश्वत्थाम्नः अस्त्रेण विप्लुष्टाङ्गस्य परीक्षितः जीवरक्षणम् इत्यादीनि व्यापारचित्राणि अत्र अभिप्रेतानि । अनेकविधरत्नानां विद्यमानत्वेन बहुवर्णमयी, शङ्खपद्माद्याकृतिभिः
च विचित्रा पादुका आलेख्यचित्राणां प्रतिष्ठा/आधारः अस्ति । तां रामपादुकाम् अहं प्रपद्ये इति श्रीस्वामिवेदान्तदेशिक: वदति ।
भावार्थ
----------
श्रीरङ्गनाथ भगवान् की मणिपादुका ,जो अनेक आश्चर्यजनक विचित्रचेष्टाओं का आधार है,विषयभूता है,की शरणागति करता हूँ ,आश्रय लेता हूँ । इसी पादुका ने रामावतार में उपलभूता अहल्या का शापविमोचन कर पुनः सुन्दर स्त्री के रूप में गौतम को सौंपा । कृष्णावतार में द्रोणपुत्र अश्वत्थामा के द्वारा प्रयुक्त ब्रह्मास्त्र दग्धांग उत्तरा के गर्भस्थ परीक्षित की जीवरक्षा की ,ऐसे और भी आश्चर्य जनक चमत्कार प्रस्तुत किये । यह मणिपादुका अपने में जटित अनेकविध रत्नों की वजह से बहुवर्णमयी है । आपके पादतल में अंकित शङ्ख,पद्मादि की अाकृतियां इसमें हरपल प्रतिभासित होती रहती हैं।
टिप्पणियाँ